Na Pojezierzu Mazurskim panuje dość ostry klimat, który sprawia, że jest to najzimniejszy obszar nizinny w kraju. Zimy są dość długi i chłodne, lata natomiast krótkie i ciepłe. Okres wegetacji na tym obszarze wynosi około 180-190 dni.
Położenie geograficzne
Mazury są zlokalizowane na granicy ścierania się wpływów klimatu morskiego i kontynentalnego, z przewagą tego drugiego znad Eurazji. Klimat Mazur bierze się z ukształtowania terenu, a także objętość dużej liczby akwenów wodnych i terenów zalesionych. Ze względu na wyjątkowo ostre zimy, rejon ten jest tuż po górach najchłodniejszym obszarem Polski.
Temperatura
Średnia temperatur w ciągu roku jest niższa niż 7 stopni Celsjusza, podczas gdy w Warszawie przekracza ona 8 stopni. Warunki termiczne w tym przypadku różnią się znacząco ze względu na część regionu. Część południowo-zachodnia jest cieplejsza od północno-zachodniej bez względu na porę roku. Absolutne amplitudy temperatur wskazują wartości od -38 stopni Celsjusza do +36 stopni.
Wiatr i opady
Na Mazurach przeważają wiatry wiejące z kierunków zachodnich, często także z rejonów południowego-wschodu. Najdłuższy okres bezwietrzny to czas od lipca do września. Wielkość opadów jest tu wyższa niż w centralnej części kraju i wynosi od 480 do 700 mm. Mniej opadów przypada na rejon Wielkich Jezior Mazurskich. Największe sumy rocznych opadów atmosferycznych są zauważane w rejonie Lelkowa i Gołdapi – 700 mm. Pomiędzy Kętrzynem i Jeziorem Śniardwy jest to już 500-550 mm. Największe natężenie opadów przypada na okres czerwiec – sierpień.
W trakcie zimy, częściej niż w innych częściach kraju, następują tutaj opady śniegu. Grubość pokrywy śnieżnej także jest większa.
Pory roku
Średnia temperatura w styczniu wynosi w okolicach Suwałk -6 stopni Celsjusza, natomiast już w Giżycku około 5 stopni. Mrozy na terenie Mazur utrzymują się od 50 do 65 dni w roku, a średnia dla całego kraju wynosi od 30 do 50 dni. W północno-wschodniej części regionu zima trwa aż 120 dni. Nic dziwnego, że obszary te nazywa się czasem polskim biegunem zimna. Najdłuższa zima trwa w Olecku – 115 dni, w Ostródzie zaś jedynie 94. Zima rozpoczyna się najczęściej już na początku listopada i trwa nieprzerwanie nawet do początku kwietnia.
Wiosna to długa pora roku i przy tym stosunkowo chłodna. Nierzadko pojawiają się wówczas przymrozki, nawet w maju.
Lato na Mazurach jest dość krótkie, ale łagodne. Zaczyna się na początku czerwca i trwa przez 75-88 dni, podczas gdy ta średnia dla Polski wynosi 100 dni. Średnia temperatura w lipcu wynosi 18 stopni Celsjusza. Maksymalny poziom nasłonecznienia występuje w czerwcu i lipcu, ale najwięcej gorących dni pojawia się w lipcu i sierpniu. Liczba dni pochmurnych wynosi nawet 157 w ciągu roku.
Ciepło znika już we wrześniu, zaczyna się jesień trwająca najczęściej do listopada. Jesień trwa około 2 miesięcy, a średnia temperatura w tym czasie to zaledwie około 6 stopni Celsjusza.
Przyroda
Lasy zajmują obszar około 30% Mazur i wyraźnie wpływają na klimat tego miejsca. Znaleźć tu można liczne kompleksy leśne, często w stanie zbliżonym do pierwotnego. Oprócz lasów duże połacie przestrzeni są zajmowane także przez roślinność błotną i torfowiskową. W związku ze sprzyjającym klimatem, pojawiają się tutaj liczne gatunki roślin zielnych i reliktów tundrowych, takich jak mech wodny, moczarka kanadyjska, głóg, rokitnik, babka, tatarak. Ogółem szacuje się, że na tym obszarze występuje aż 1200 gatunków roślin. Szata roślinna została ukształtowana bezpośrednio po ustąpieniu lądolodu 14 000 lat temu.
Około 80% drzewostanu składa się z gatunków iglastych. Te proporcje zmieniły się znacząco na przestrzeni stuleci, ponieważ dawniej główną rolę odgrywały lasy liściaste. Duża jest w tym rola człowieka.
Świat przyrodniczy Mazur to także zwierzęta, którym odpowiada ten nieco bardziej surowy klimat. Występują tu pospolite sarny, jelenie, dziki, wiewiórki, borsuki, zające. Nieco rzadziej spotkać można wilka. Natomiast żubry najlepiej jest podziwiać na terenie wsi Wolisko w Puszczy Boreckiej. Występuje tu także ptactwo wodne, takie jak kormorany, perkozy, gęsi, łabędzie, żurawie, czaple, kaczki, bąki oraz bociany. Wśród ptaków nie brakuje również gatunków drapieżnych: puchaczy, rybołowów, orłów bielików i orłów krzykliwych oraz kań rdzawych.
Świat gadów reprezentują padalce, zaskrońce, jaszczurki zwinki, żółwie błotne i żmije zygzakowate. Z kolei płazy to między innymi kumaki nizinne, traszki, ropuchy, rzekotki drzewne i żaby.
Ze względu na liczne jeziora i rzeki, nie brakuje także ryb, w tym płoci, uklej, jazi, kleni, linów, szczupaków, sumów, miętusów, węgorzy, sielaw, sandaczy.
Takie bogactwo przyrodnicze, a jednocześnie pewna dzikość tych obszarów sprawia, że licznie przyjeżdżają tutaj miłośnicy natury z całego świata, by dokumentować mazurską przyrodę.
Klimat Mazur, a także lokalna fauna i flora przypominają nieco warunki występujące na terenie południa Skandynawii. Klimat niejako wpłynął także na tradycyjne budownictwo mazurskie. Domy były niewielkie, bo takie łatwiej jest ogrzać, a spadzisty dach wyjątkowo mocny. Obecnie stosuje się solidną dachówkę, która jest w stanie ochronić wnętrze przed przenikaniem wilgoci, której tutaj nie brakuje. Do tej pory mieszkańcy decydują się na niewielkie okna i grube mury w swoich domach.
