Wilczy Szaniec (po niemiecku Wolfsschanze) to sztab wojskowy Adolfa Hitlera w czasie II wojny światowej. Kompleks stał się jednym z kilku Führerhauptquartiere (kwater głównych Führera) w różnych częściach Europy Środkowej i Wschodniej, został zbudowany na rozpoczęcie operacji Barbarossa – inwazji na Związek Radziecki w 1941 roku.
Ściśle tajne, strzeżone miejsce znajdowało się w mazurskich lasach, około ośmiu kilometrów na wschód od małego miasta Rastenburg w Prusach Wschodnich, w dzisiejszej Polsce. Centralny kompleks, w którym znajdował się bunkier Führera, otaczały trzy strefy bezpieczeństwa.
Hitler po raz pierwszy przybył do siedziby 23 czerwca 1941 roku. W sumie spędził ponad 800 dni w Wolfsschanze, aż do jego ostatecznego wyjazdu w dniu 20 listopada 1944 roku. W połowie 1944 roku rozpoczęły się prace, aby powiększyć i wzmocnić wiele oryginalnych budynków Wilczego Szańca. Prace nigdy nie zostały ukończone z powodu szybkiego natarcia Armii Czerwonej podczas ofensywy bałtyckiej pod koniec 1944 roku. 25 stycznia 1945 roku kompleks wysadzono w powietrze i opuszczono 48 godzin przed przybyciem wojsk radzieckich.
Nazwa
Wolfsschanze wywodzi się od „Wolf”, samozwańczego pseudonimu Hitlera. Zaczął używać tego pseudonimu na początku lat trzydziestych i często tak zwracały się do niego osoby z jego intymnego kręgu. „Wilk” był używany w kilku tytułach kwater głównych Hitlera w całej okupowanej Europie, takich jak Wolfsschlucht I i II w Belgii i Francji oraz Werwolf na Ukrainie.
Układ
Pod koniec 1940 roku podjęto decyzję o budowie Wilczego Szańca w środku lasu, z dala od głównych dróg i obszarów miejskich. Został ukończony do 21 czerwca 1941 roku i składał się z trzech koncentrycznych stref bezpieczeństwa. W Wilczym Szańcu w szczytowym okresie mieszkało i pracowało około dwóch tysięcy ludzi, w tym dwadzieścia kobiet, z których część musiała jeść dania podawane Hitlerowi, aby sprawdzić, czy nie ma w nich trucizny.
Instalacje były obsługiwane przez pobliskie lotnisko i linie kolejowe. Budynki kompleksu były zakamuflowane krzewami, trawą i sztucznymi drzewami na płaskich dachach. Między budynkami a otaczającym lasem wzniesiono również siatkę, dzięki czemu instalacja z powietrza wyglądała jak nieprzerwany gęsty las.
Codzienna rutyna Hitlera
Hitler zaczynał swój dzień w rezydencji od spaceru sam na sam z psem około 9-10 rano, a o 10:30 oglądał pocztę dostarczoną samolotem lub pociągiem kurierskim. W bunkrze Keitela i Jodla zwoływano południową odprawę sytuacyjną, która często trwała dwie godziny. Następnie o godzinie 14:00 w jadalni następował lunch. Hitler niezmiennie siedział na tym samym miejscu między Jodlem i Otto Dietrichem, podczas gdy Keitel, Martin Bormann i adiutant generała Göringa Karl Bodenschatz siedzieli naprzeciw niego.
Po obiedzie Hitler zajmował się sprawami niemilitarnymi przez pozostałą część popołudnia. Około godziny 17:00 podawano kawę, a o 18:00 odbyła się druga odprawa wojskowa Jodla. Kolacja mogła również trwać nawet dwie godziny, zaczynając o 19:30, po czym pokazywane były filmy w kinie. Hitler udał się następnie do swoich prywatnych kwater, gdzie wygłaszał monologi dla swojej świty, w tym dwóch sekretarek, które towarzyszyły mu w Wilczym Szańcu. Od czasu do czasu Hitler i jego świta słuchali płyt gramofonowych symfonii Beethovena, fragmentów z Wagnera lub innych oper, czy też niemieckich pieśni.
Zamach na Hitlera
W lipcu 1944 roku podjęto próbę zabicia Hitlera w Wilczym Szańcu, który stał się znany jako spisek 20 lipca. Został zorganizowany przez grupę funkcjonujących i emerytowanych oficerów oraz niektórych cywilów, którzy chcieli usunąć Hitlera w celu ustanowienia nowego rządu w Niemczech. Po kilku nieudanych próbach zabicia go, Wilczy Szaniec został wybrany jako realna lokalizacja, pomimo bezpieczeństwa. Oficer sztabowy pułkownik Claus von Stauffenberg nosił bombę z walizką na codzienne spotkanie konferencyjne i umieszczał ją zaledwie kilka metrów od Hitlera.
Lokalizację zmieniono na budynek odpraw (Lagebaracke) w dniu spotkania strategicznego w związku z przebudową bunkra Führera w połowie 1944 roku. Próba zabójstwa Stauffenberga zakończyła się niepowodzeniem z powodu tej zmiany miejsca, a także kilku innych czynników, takich jak niespodziewane zwołanie spotkania przez Hitlera wcześniej niż przewidywano. Bomba wybuchła o 12:43; wnętrze budynku zostało zdewastowane, ale Hitler został tylko lekko ranny. Cztery osoby zmarły z powodu odniesionych ran, kilka dni później lub w następnych miesiącach.
Próba zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu była częścią Operacji Walkiria, tajnego planu przejęcia kontroli i stłumienia buntu w Rzeszy Niemieckiej po śmierci Hitlera. Z Wilczego Szańca nadeszły wiadomości, że Hitler wciąż żyje, a wojska lojalne wobec nazistowskiego reżimu szybko odzyskały kontrolę nad kluczowymi budynkami rządowymi. Von Stauffenberg, jego adiutant Werner von Haeften i kilku współspiskowców zostali aresztowani i rozstrzelani tego samego wieczoru przed Bendlerblock w Berlinie.
Zniszczenie i zdobycie
Wycofujący się Niemcy użyli ogromnych ilości materiałów wybuchowych do wysadzenia bunkrów w Wilczym Szańcu. Eksplozja podniosła dach bunkra, wykonany z litego żelazobetonu o grubości dwóch metrów.
Armia Czerwona dotarła do granic Prus Wschodnich podczas ofensywy bałtyckiej w październiku 1944 roku Hitler po raz ostatni wyszedł z Wilczego Szańca 20 listopada, kiedy sowieckie natarcie dotarło do oddalonego o 15 km Angerburga (obecnie Węgorzewa). Dwa dni później wydano rozkaz zniszczenia kompleksu. Do rozbiórki doszło w nocy z 24 na 25 stycznia 1945 roku. Dziesięć dni po rozpoczęciu ofensywy wiślano-odrzańskiej Armii Czerwonej. Większość budynków została tylko częściowo zniszczona ze względu na ich ogromne rozmiary i wzmocnioną konstrukcję.
Współczesność
Po wojnie teren został oczyszczony z porzuconej broni, takiej jak miny lądowe, a cały teren został zniszczony przez polski rząd komunistyczny. Wilczy Szaniec był rozwijany jako atrakcja turystyczna dopiero od upadku komunizmu na początku lat 90. W pobliżu obiektu wyrosły hotele i restauracje. Okresowo proponowano plany renowacji terenu, w tym instalację historycznych eksponatów. Począwszy od 2019 roku, kwatera przyciągała prawie 300 000 odwiedzających rocznie. Zarządzający obszarem Nadleśnictwa Srokowo ogłosiło plany modernizacji terenu. Należą do nich stworzenie nowego budynku wejściowego, nowy parking i nowe tablice informacyjne. Okręg rozważa również budowę hotelu i restauracji oraz wystawianie rekonstrukcji ze statycznymi postaciami w nazistowskich mundurach.
Krytycy obawiali się, że planowane zmiany mogą przekształcić to miejsce w miejsce pielgrzymek neonazistów, choć rzecznik Okręgu powiedział, że dołożą wszelkich starań, aby zachować należytą powagę i szacunek dla prawdy historycznej.
Zwiedzanie
Obecnie Wilczy Szaniec jest udostępniony zwiedzającym, także z czworonogami. Dostępne są bilety ulgowe i normalne, a dzieci do 6 lat mają darmowe wejście. Płatny jest również parking.
Zobacz też:
