Bartoszyce – nazwa
Bartoszyce leżą na terenie historycznej Barcji zamieszkiwanej przez plemię Bartów. Mocno rozwijało się tutaj również bartnictwo, od czego prawdopodobnie wywodzi się nazwa miasta. Nazwa niemiecka brzmiała Bartenstein, po wojnie dokonano jej spolszczenia.
Położenie
Bartoszyce są położone na Nizinie Sępopolskiej, w makroregionie Niziny Staropruskiej, w dolnym biegu rzeki Łyny. Historycznie jest to obszar Prus Dolnych, w pobliżu granicy Warmii. Miasto jest zlokalizowane na obniżeniu wysoczyzny morenowej płaskiej, przez to jest ono raczej nizinne. Natomiast dookoła Bartoszyc dominantą są tereny pagórkowate z licznymi oczkami wodnymi w obniżeniach terenu. Dopływem rzeki Łyny w Bartoszycach jest Suszyca, na której zbudowano betonowy jaz. Spiętrzona woda utworzyła jeziorko miejskie zwane Mleczarskim, na którym jest otwarte kąpielisko. Drugim zbiornikiem jest Jeziorko Bartbetowskie.
Bartoszyce położone są na styku dzielnicy klimatycznej gdańskiej, dość ciepłej oraz mazurskiej – chłodnej. Sprawia to, że średnia roczna temperatura wynosi tutaj 6,9 stopni Celsjusza.
Lasy na terenie miasta zajmują 66 hektarów jego powierzchni, z czego największy jest las miejski na wschodzie. Dominuje tam sosna, dąb i olcha.
Bartoszyce położone są przy jednym z najważniejszych szlaków drogowych w województwie warmińsko-mazurskim – drodze krajowej numer 51 biegnącej ku przejściu granicznemu w Bezledach. Obecnie w mieście zawieszone są połączenia kolejowe osobowe, a przejeżdżają tutaj jedynie pociągi towarowe w stronę przejścia granicznego w Głomnie. Z miasta prowadzi tam specjalny, podwójny tor, dostosowany do potrzeb pociągów rosyjskich.
Ludność
Miasto liczy sobie około 25 tysięcy mieszkańców, ale liczba ta systematycznie spada. Obecnie jest ono na dziewiątym miejscu w województwie warmińsko-mazurskim i 176 w Polsce pod względem liczby mieszkańców. Powierzchnia miasta to 11 kilometrów kwadratowych.
Bartoszyce to gmina miejska, siedziba powiatu bartoszyckiego oraz gminy wiejskiej Bartoszyce.
Miasta partnerskie to: Pionierskij i Bagrationowsk w Rosji, Nienburg w Niemczech, Emmaboda w Szwecji, polska Mława, Orany na Litwie oraz Bereźne na Ukrainie.
Historia
Krzyżacy zbudowali tutaj w 1240 roku jeden z pierwszych zamków na terenie Prus, co stało się powodem stworzenia tutaj osady mieszkalnej. Tutejszy zamek stał się siedzibą prokuratora. Na początku wojny trzynastoletniej został on zburzony przez mieszczan i nigdy go nie odbudowano. W XX wieku na jego miejscu postawiono budynek starostwa powiatowego. W 1332 roku miasto zyskało prawa miejskie.
Na rozwój miasta dobry wpływ miała wasalizacja Prus Książęcych. Wpłynęło to bardzo korzystnie na handel różnymi dobrami, takimi jak zboże, drewno, futra, bursztyn. Bartoszyce miały duże znaczenie, do tego stopnia, że w połowie XVII wieku gościł tutaj król Gustaw Adolf oraz książę pruski Fryderyk Wilhelm I. Również w trakcie wojen napoleońskich miasto znalazło się w centrum politycznych wydarzeń.
W trakcie pierwszej wojny światowej w mieście znajdowała się siedziba Paula von Hindenburga. W trakcie drugiej wojny światowej, na początku 1945 roku, przez kilka dni prowadzono intensywne walki o Bartoszyce. W ich efekcie wojska radzieckie weszły do miasta. W trakcie wojny zniszczeniu uległo 50% zabudowań. Po wojnie niemiecką ludność wysiedlono, a na ich miejsce sprowadzono przesiedleńcami z Polski i Ukrainy.
Zabytki
Bartoszyce posiadają 76 zabytków, które zostały wpisane do rejestru. Warto zobaczyć:
- Stare Miasto z XIV wieku o świetnie zachowanym układzie urbanistycznym, którego centrum stanowi Rynek;
- Bramę Lidzbarską z drugiej połowy XV wieku;
- Spichlerze z czasów rozkwitu miasta w XVIII i XIX wieku;
- Kościół św. Jana Ewangelisty i Matki Boskiej Częstochowskiej – gotycką budowlę z XIV wieku;
- Kamienne baby, czyli tak zwane Baby pruskie lub Bartki, umieszczone na skwerze przy zbiegu ulic Marii Curie-Skłodowskiej i Bohaterów Warszawy;
- Cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej, zachowany w bardzo dobrym stanie i wielokrotnie odrestaurowywany.
Turystyka
W Bartoszycach warto odwiedzić Park Elizabeth, który jest usytuowany w podnóża Góry Zamkowej. Na jego terenie znajdują się ciekawie poprowadzone trakty piesze i rowerowe. Założenia parku zostały oparte na planach z początku XX wieku.
Wśród obiektów położonych w okolicach Bartoszyc, które z pewnością warto zobaczyć, wymienić można: pałac i folwark w Galinach, pensjonat Biały Książę, pałac w Tolko, kościół w Sokolicy, kościół w Rodnowie, pałac w Łojdach, pałac w Łabędniku, kościół w Galinach.
Rzeka Łyna to najdłuższa rzeka Warmii i Mazur. Jest to niezwykły szlak wodny. Popularne są organizowane na niej spływy, bogate w atrakcje dzięki licznym zakolom, skalistym brzegom i malowniczym krajobrazom na około. Na rzece organizowane są liczne wydarzenia, na przykład spływy i wyścigi kajakarskie.
W samych Bartoszycach, jak również w okolicach miasta, znaleźć można liczne punkty noclegowe, w tym również agroturystyki.
