Ełcka Kolej Wąskotorowa

Ełcka Kolej Wąskotorowa (dawniej nazywana po niemiecku Lycker Kleinbahnen) jest to kolej wąskotorowa o szerokości 750 mm, znajdująca się na terenie byłych Prus Wschodnic

Historia

W latach 1868-1885 w wschodniopruskim mieście powiatowym Lyck (Ełk) wybudowano węzeł kolejowy, który otworzył okoliczne miejscowości na możliwość wygodniejszego przemieszczania się mieszkańców. Jednak po przełomie wieków nadal brak było połączenia z siecią kolejową we wschodniej części powiatu, która sięgałaby aż do granicy z Rosją.

Tę lukę miał wypełnić Lycker Kleinbahnen-AG. Kolej wąskotorowa została założona przez państwo pruskie, prowincję Prusy Wschodnie, powiat Lyck oraz przedsiębiorstwo budowy kolei Lenz & Co GmbH.

Pierwsza trasa wiodła z liczącego wówczas ponad 13 000 mieszkańców miasta powiatowego przez Klein Lasken i Borzymmen (polskie Borzymy) do przygranicznej wsi Thurowen (polskie Turowo). Miała 38 kilometrów długości i rozstaw jednego metra. 23 października 1913 roku otwarto pierwszy odcinek do Borschimmen (Borzymmen) (25 km), drugi był jeszcze w budowie na początku I wojny światowej. Od listopada 1914 do lutego 1915 doszło do wielkich zniszczeń, pojazdy zostały prawie całkowicie zniszczone lub przetransportowane do Rosji. Wiosną 1915 roku wznowiono prace i 1 grudnia 1915 roku można było uruchomić linię z nowym wyposażeniem. Również 23 października 1913 dobudowano odgałęzienie z Klein Lasken (pol. Laski Małe ) do Sawadden (pol. Zawady-Tworki). Po przebudowie wprowadzono nowoczesne złącza Scharfenberga.

Zarząd został przeniesiony do Ostdeutsche Eisenbahn-Gesellschaft (ODEG) w Królewcu, która nabyła udziały Lenz & Co w kolei.

30 czerwca 1924 Lycker Kleinbahnen zostały włączone do Insterburger Kleinbahn-AG, która wówczas nazywała się Ostpreußische Kleinbahnen AG.

Pod koniec II wojny światowej kolej wąskotorowa została włączona do Polskich Kolei Państwowych (PKP). Eksploatację wznowiono początkowo dwoma parami pociągów na odgałęzienie, które uzupełniały się na wspólnie przejeżdżanym odcinku Ełk – Laski Małe.

W 1950 roku PKP podjęła decyzję o ujednoliceniu rozstawu swoich linii wąskotorowych do 750 mm. W rezultacie w 1951 roku trasa ta została również zmieniona z 1000 na 750 mm. Później obsługa pociągów została rozszerzona do czterech par pociągów na odgałęzienie.

Kolej została podniesiona do rangi zabytku techniki 30 września 1991 roku, ale to nie mogło zapobiec wstrzymaniu ruchu na trasie.

1 kwietnia 2001 roku zakończył się ruch pasażerski na linii odgałęzienia Laski Małe – Zawady-Tworki, a na głównej linii Ełk – Turowo kursowała tylko jedna para pociągów. To ostatnie połączenie zakończyło się już 14 czerwca 2001 roku.

Po zaprzestaniu eksploatacji wszystkich polskich kolei wąskotorowych jesienią 2001 roku Ełcka Kolej Dojazdowa została przejęta przez miasto Ełk 1 stycznia 2002 roku. Od tego czasu kolej nosi nazwę Ełcka Kolej Wąskotorowa. Latem na odcinku Ełk – Sypitki panuje regularny ruch turystyczny.

Pojazdy

Na początku działalności użytkowane były cztery lokomotywy 1’B w układzie kołowym, osiem wagonów osobowych, dwa wagony pocztowe/bagażowe i 36 wagonów towarowych. W 1913 roku firma Jung dostarczyła cztery lokomotywy 1’B. W czasie walk w latach 1914/1915 ucierpiały także zasoby operacyjne. Część lokomotyw trafiła prawdopodobnie do Polski, a później do Rosji. W 1915 roku od Junga zakupiono dwie kolejne lokomotywy, identyczne z dostarczonymi w 1913 roku. W latach 1916 i 1920 dostarczono w sumie trzy kolejne lokomotywy w układzie kół 1’C, podobne do lokomotyw PKB No. 21 do 25 dostarczonych do Pillkaller Kleinbahn. W 1939 roku dostępnych było pięć parowozów, dziewięć wagonów pasażerskich, dwa wagony juczne i 37 wagonów towarowych. Po zmianie torów wszystkie pięć lokomotyw było eksploatowanych na innych polskich kolejach metrowych. Dawna lokomotywa 5, dostarczona w 1920 r., ostatnia nazwana Ty6-3326, została zaparkowana w 1978 roku, a od 2010 roku jest odrestaurowana wizualnie w Muzeum Kolejnictwa w Sochaczewie pod Warszawą.

Po przeskalowaniu do 750 mm wykorzystano lokomotywy serii Px48. Typowe dla Ełckiej Kolei Dojazdowej było wykorzystanie diesla lokomotyw z serii PKP Lyd1, które weszły do użytku od 1967 roku i były używane dla pociągów pasażerskich. Od 1987 roku Ełcka Kolej Dojazdowa otrzymywała samochody osobowe typu „Bxhpi” produkcji rumuńskiej o oznaczeniu producenta „A208P”. Dopiero w 1996 roku wagony serii MBxd2 przyjechały z tych kolei do Ełku po zamknięciu ruchu na Gdańskiej Kolei Dojazdowej i Opalenickiej Kolei Dojazdowej.

Obecnie zbiory i historię Ełckiej Kolei Wąskotorowej podziwiać można w ramach Ełckiego Muzeum Historycznego na ulicy Wąski Tor 1 w Ełku, gdzie znajduje się także osobna stacja kolejki wąskotorowej.  Dostępna jest parowozownia. W sezonie i na specjalne zamówienia wybrać się można na przejażdżkę zabytkowymi wagonikami. Co roku z tej atrakcji korzysta kilkanaście tysięcy turystów. Z pewnością jest to dodatkowa atrakcja podczas twojego pobytu na Mazurach.