Puszcza Borecka

Puszcza Borecka to rezerwat przyrody, który od 2004 roku jest częścią sieci obszarów Natura 2000 w Unii Europejskiej. Obszar objęty jest dyrektywą ptasią i zaliczany jest do specjalnej strefy ochronnej (SPA) dla ptaków. Jest to jeden z dzikich przestrzeniach wewnątrz regionu Mazur i ma powierzchnię 23 tysiące hektarów. Jest to największy kompleks leśny na Pojezierzu Ełckim.

Lokalizacja

Puszcza Borecka położona jest na samym skraju Pojezierza Ełckiego, na wschód od Giżycka, w granicach gmin Kruklanki, Kowale Oleckie, Gołdap oraz Pozedrze. Teren Puszczy Boreckiej został podzielony na trzy osobne obręby leśne: Przerwanki i Borki należą do nadleśnictwa Borki, a obręb Czerwony Dwór należy do nadleśnictwa Czerwony Dwór. Pieczę nad całością pełni Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku.

Historia

Do VII wieku p.n.e. na terenach tych znajdowała się rozległa, bezludna Puszcza Galindzka. Pierwsi osadnicy zaczęli docierać tutaj dopiero na przełomie II i III wieku naszej ery (odkryte ślady osadnictwa). Tereny te zajmowały wówczas zachodniobałtyckie grupy plemienne – Estów (Prusów), Sudawów (Jaćwingów) i Galindów. Krzyżacy podbili te terytoria w XIII wieku. Państwo zakonne masowo kolonizowało te tereny, które w całości znalazły się na jego obszarze. Pomimo tego, lasy Puszczy Boreckiej wraz z Puszczą Romincką oraz Augustowską tworzyły zwarty, gęsty obszar. Puszcza była źródłem utrzymania miejscowej ludności. Początkowo wystarczającym zajęciem było łowiectwo i zbieractwo, ale z czasem potrzeby rosły, w związku z czym ważną rolę zaczęło odgrywać także rolnictwo. To wówczas doszło do największego wycinania lasów, które porastały żyzne gleby. Za sprawą tych działań w XVII wieku można było zauważyć już wyraźnie wytyczone granice puszczy, co zresztą dzieje się do tej pory.

Przyroda

Pagórkowaty obszar na wschodzie Krainy Wielkich Jezior Mazurskich składa się z około 92% lasu i znajduje się na piaszczystej glebie zmieszanej z gliną. Są na nim też bagniste obniżenia, torfowiska i małe strumienie przepływające przez lasy. W południowo-wschodniej części obszaru znajdują się duże jeziora Łaźno (561 hektarów), Szwałk Wielki (216 hektarów) i Litygajno (162 hektary), które są największe na terenie Puszczy Boreckiej.
Lasy składają się z grabów, dębów, lip, jesionu, olchy czarnej, klonu norweskiego, brzozy i świerka pospolitego. Ponadto znaleziono w puszczy około 300 roślin naczyniowych i 90 porostów.

Puszcza Borecka ma na swoim terenie cztery rezerwaty. Są to:

• rezerwat wodno-leśny Mazury, który ma powierzchnię 292,7 hektara; obszar ten położony jest pomiędzy jeziorami Szwałk Wielki, Piłwąg i Łaźno; w jego skład wchodzą także trzy lesiste wysepki na jeziorze Piłwąg, a także pas lasu przylegający do jeziora od północy i wschodnia część tego jeziora o powierzchni 80 hektarów; rezerwat jest przede wszystkim ostoją ptactwa wodnego;
• rezerwat leśny Borki o powierzchni 440 hektarów (powiększony w 2015 roku) chroni wielopiętrowe drzewostany z obecnością świerku, graba, dębu, jesionu, lip; drzewa liczą nawet 150 lat;
• rezerwat Lipowy Jar w rejonie jeziora Piłwąg ma powierzchnię 48,5 hektara; utworzony został w centralnej części Puszczy Boreckiej; celem jego powstania była ochrona wielogatunkowego lasu liściastego, który porasta strome wzgórza;
• rezerwat leśny Wyspa Lipowa na jeziorze Szwałk Wielki ma powierzchnię 2,7 hektara.

Zwierzęta

W Puszczy Boreckiej żyje także duża liczba ssaków. Najbardziej godne uwagi gatunki to wydry, rysie, wilki i wprowadzone ponownie w 1971 roku żubry. Żyje tu również 25 gatunków ptaków objętych załącznikiem I do dyrektywy ptasiej. W Puszczy Boreckiej odnaleźć można wiele popularnych zwierząt łownych, takich jak jelenie, sarny i dziki. Występują tu także łosie i bobry. Znaleźć tu można również małe drapieżniki, takie jak lisy, jenoty, borsuki, kuny leśne, tchórze i piżmaki.
Rysie, chociaż niewątpliwie atrakcyjne dla odwiedzających, nie są liczne, obecnie są to zaledwie dwa egzemplarze. Dzieje się tak ze względów na konkurencję łowiskową z liczniejszymi wilkami (około 10 sztuk). Wilki są dużym zagrożeniem dla młodych rysiów.
W Puszczy Boreckiej występuje 141 gatunków ptaków. Spotkać tu można dzięcioła białogrzbietego, dzięcioła średniego, muchołówkę małą, orzechówkę, sikorę ubogą, rybitwy zwyczajne, perkozy, bąki i żurawie. Wśród ptaków chronionych żyją tutaj 2 pary bielika, 25 par orlika krzykliwego, 1 para rybołowów oraz 16 par bocianów czarnych.

Atrakcje

Z miejscowości Kruklanki do Puszczy Boreckiej zostały wytyczone szlaki rowerowe docierające do najciekawszych miejsc. Organizowane są tu również spływy kajakowe Łaźną Strugą do rzeki Ełk.
Jedną z największych atrakcji puszczy jest stado około 100 żubrów żyjących na wolności. Sprowadzono je tutaj w 1956 roku. Na początku były one hodowane w zamknięciu. Po ich wypuszczeniu, ze względu na turystów wybudowano zagrodę w okolicy Woliska, w której kilka tych zwierząt przebywa na stałe.

Ciekawostki

Puszcza Borecka zajmuje falisty, pokryty wzgórzami morenowymi obszar. Nie są one jednak typowymi ciągami morenowymi, przez co trudne jest przeobrażanie tych miejsc w obszar rolniczy. Dzięki temu udało się uchować przed ingerencją ludzi duże obszary żyznych gleb porośniętych lasami, zwłaszcza grądami. Ten teren jest bardzo pagórkowaty, wiele wzniesień przekracza wysokość 200 metrów nad poziomem morza. Najwyższym szczytem jest Lipowa Góra (223 m n.p.m.).
Nazwa puszczy pochodzi od miejscowości Borki. Według legendy mieli ją założyć bracia Borkowie, którzy na te tereny przybyli z Puszczy Kurpiowskiej.