Pasłęk to miasto na północnym skraju Pojezierza Iławskiego. Zamek krzyżacki w Pasłęku został zbudowany w XIV wieku. Powstał na miejscu dawnego grodu Prusów, którzy dostrzegli zalety ulokowania go na lekkim wzniesieniu.
Historia zamku krzyżackiego w Pasłęku
Zamek krzyżacki w Pasłęku wyrósł jako naturalny element miasta, ale jednocześnie został od niego oddzielony za sprawą wykorzystania dodatkowych umocnień oraz fosy. W pierwotnym projekcie zamek nie był duży, składał się zaledwie z jednego skrzydła oraz dwóch wież. Jego rolą było stworzenie siedziby dla prokuratora krzyżackiego podlegającego pod komturię elbląską. Działo się tak do 1454 roku. Wówczas zamek w Elblągu został zajęty przez zbuntowanych mieszczan wspieranych przez Polskę i dlatego komtur podjął decyzję o przeniesienie się właśnie do Pasłęka. W związku z tym zamek musiał zostać rozbudowany. Powstało drugie skrzydło zabudowy.
Zgodnie z postanowieniami II pokoju toruńskiego całe miasto trafiło w ręce Polski, jednak wraz z Pasymiem Pasłęk został wymieniony za Sztum. Zamkiem opiekował się komtur i nic nie zmieniło się aż do powstania mieszczan w roku 1521. Zamek wówczas został zniszczony, a Krzyżacy – wygnani. Dodatkowo już w roku 1543 doszło do poważnego pożaru całego miasta. Z zamku już wówczas zostały tylko mury.
W XVI wieku został przebudowany i nadano mu znany współcześnie wygląd. Dostawiono dwa dodatkowe skrzydła, które sprawiły, że zamek stał się zamkniętym czworobokiem. Wieże stały się bardziej zgrabne, delikatniejsze. Obiekt zyskał renesansowy wygląd. Elektor brandenburski ufundował dalsze przebudowy, z roku 1559, 1586 oraz te z początku XVII wieku, których zadaniem było dostosowanie obiektu do znanych wówczas technik sztuki wojennej. W 1659 roku zamek przetrwał szwedzkie oblężenie. W zamku doszło do słynnego spotkania Karola X Gustawa oraz Fryderyka Wilhelma, elektora Brandenburgii, którego celem była narada wobec dalszych działań w stosunku do Polski.
Zamek był w dobrej formie, jednak już w XVIII wieku uznano go za niezdatny do dalszego użytku wojskowego, umieszczając w nim magazyny i koszary. Aż do 1925 roku na zamku w Pasłęku znajdowało się więzienie, a potem do II wojny światowej sąd. W 1945 roku Armia Czerwona spaliła zamek i miejskie zabudowania, jako przejaw niemieckości Prus Wschodnich.
W czasach polskiej władzy w latach 50 i 60 XX zamek powoli odbudowywano z przeznaczeniem go na cele administracyjne i kulturalne. Współcześnie na zamku mieści się siedziba Rady Miejskiej, biblioteki, Izby Historycznej, kina oraz świetlicy dla dzieci
Zamek krzyżacki w Pasłęku
Opis zamku
Zamek został otynkowany poza jego centralnym skrzydłem. Odbudowano trzy z czterech historycznych skrzydeł, dlatego obecnie dziedziniec nie jest zamknięty. Obecnie zamek w Pasłęku już tylko w niewielkim stopniu przypomina swoją pierwotną, krzyżacką architekturę, a nawet swój renesansowy wygląd z XVI wieku. Pierwotne elementy dostrzec można w zasadzie jedynie na nieotynkowanej, najstarszej przestrzeni architektury tego miejsca. Skrzydło północne zawiera między innymi pozostałości po otworach strzelniczych, które obecnie są zamurowane.
Budynek zamku ma trzy kondygnacje, natomiast baszty mają cztery kondygnacje i dach stożkowy. Oryginalny układ pomieszczeń odnaleźć można jedynie w piwnicach. Jedynym naziemnym pomieszczeniem mającym oryginalnie średniowieczne pomieszczenie jest sala zajmowana przez Urząd Miasta, gdzie znaleźć można sklepienia krzyżowe oraz filary gotyckie.
Badania archeologiczne wykazały istnienie tunelu łączącego zamek oraz niedaleki kościół świętego Bartłomieja. Według legend istnieją również tunele prowadzące w stronę wsi Robity. Ma to związek z rokiem 1414, kiedy pod zamkiem doszło do bitwy między Polakami a Krzyżakami, którzy nagle zniknęli i prawdopodobnie skryli się w nim. Tunele, jeżeli istnieją, nie są dostępne i nie planuje się ich odbudowy.
Legendy
Z zamkiem w Pasłęku związana jest również legenda na temat Bursztynowej Komnaty. Został on wytypowany jako jedno z miejsc, gdzie mogła ona zostać schowana. Przypuszczenia bazują na opowieściach lokalnych mieszkańców, którzy w 1944 roku widzieli ciężarówki wojskowe przywożące na zamek skrzynie z nieokreśloną zawartością, które złożono w piwnicy o mikroklimacie odpowiedniego dla dzieł sztuki. Erich Koch, który miał wiedzę na temat bursztynowego skarbu, był częstym gościem zamku w Pasłęku. Do tej pory nie znalazły się środki na przeprowadzenie dostatecznych badań archeologicznych, ponieważ ewentualne miejsce składowania dzieła sztuki znajduje się 10 metrów pod ziemią.
