Olsztyn stolica województwa warmińsko-mazurskiego

Olsztyn jest miastem na prawach powiatu, pełniącym funkcję stolicy województwa warmińsko-mazurskiego. Jednocześnie jest to największe miasto w tym regionie, ośrodek kulturowy, gospodarczy i akademicki.

Olsztyn – Nazwa

Dawna, niemiecka nazwa miejscowości brzmiała Allenstein, co na polski przetłumaczyć można jako kamień nad Łyną. Pochodzi on od staropruskiej nazwy Alna, która oznaczała łanię. Polscy osadnicy spolszczyli nazwę na Holstin, z czasem Olstyn, aż wreszcie – Olsztyn.

Położenie

Olsztyn położony jest na Warmii. Znajduje się w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego. Zlokalizowany jest nad rzeką Łyną. Położony jest na Pojezierzu Olsztyńskim. Wchodzi ono w skład Pojezierza Mazurskiego.
Olsztyn znajduje się 87 kilometrów od granicy z Rosją, 131 kilometrów od Kaliningradu oraz 408 kilometrów od Wilna.
Obecna powierzchnia miasta wynosi 88,33 kilometra kwadratowego.
Miasto Olsztyn zlokalizowane jest na paśmie wzniesień morenowych, z najwyższym punktem na wysokości 155 metrów n.p.m. W granicach administracyjnych Olsztyna obecnie leży 16 jezior, z czego 14 przekracza 1 ha powierzchni. Największe jest jezioro Ukiel.

Przez Olsztyn przechodzą następujące drogi: droga krajowa numer 16 z Grudziądza do Ogrodników; droga krajowa numer 51 z Olsztynka do Bezledów; droga krajowa numer 53 przez Szczytno do Ostrołęki; droga wojewódzka numer 527 przez Pasłęk do Dzierzgonia oraz droga wojewódzka numer 598 do Zgniłochy. Obecnie miasto nie posiada obwodnicy i puszczony jest przez nie ruch tranzytowy. Planowana obwodnica powstaje etapami. W mieście funkcjonują linie autobusowe oraz tramwajowe.

Linia kolejowa obecna jest w mieście od roku 1872. W Olsztynie jest pięć stacji kolejowych, z czego trzy posiadają dworce. Dostać się stąd można do Działdowa linią 216, Ełku linią 219, Bogaczewa linią 220 oraz linią 353 z Poznania do Skandawy.
W granicach administracyjnych miasta funkcjonuje lotnisko sportowo-cywilne Olsztyn-Dajtki. Zbudowane jest także lądowisko sanitarne przy Szpitalu Specjalistycznym oraz na dachu budynku SP ZOZ MSW. Od 2016 roku miasto ma także port lotniczy Olsztyn-Mazury, które położone jest 55 kilometrów od centrum miasta.

Ludność

Według danych opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny w 2016 roku, Olsztyn jest zamieszkiwany przez 173 tysiące osób.
Mieszkańcy i przyjezdni mogą się w Olsztynie kształcić w ramach Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Poza tą uczelnią, na terenie miasta znajduje się jeszcze 6 innych.
Miasta partnerskie to: Bielsko-Biała z Polski, Calpe z Hiszpanii, Châteauroux z Francji, Gelsenkirchen z Niemiec, Kaliningrad z Rosji, Łuck z Ukrainy, Offenburg z Niemiec, Osnabrück z Niemiec, Richmond ze Stanów Zjednoczonych, Rovaniemi z Finlandii.

Historia

Pierwsza wzmianka na temat Olsztyna pochodzi z 1334 roku. Założycielem osady był wójt warmiński Henryk von Luter. Ziemie te były wcześniej wyludnione. Ta strażnica zbudowana została do obrony przed najazdami Litwinów. W 1346 roku Olsztyn znajdował się w obrębie państwa krzyżackiego i został siedzibą komornictwa olsztyńskiego. W związku z tym w przeciągu kolejnych dwóch lat podjęto decyzję o budowie nowego miasta. Powstał więc murowany zamek. Olsztyn założony został na surowym korzeniu, a jego zasadźcą został Jan z Łajs. Nazwa Allenstein została nadana w 1353 roku.
Podczas bitwy pod Grunwaldem miasto wystawiło własną chorągiew. Na samym początku XVI wieku powstała w mieście rada, która zyskała prawo do wyboru własnego burmistrza. W 1454 roku przystąpiło do Związku Pruskiego. Wojny z zakonem krzyżackim negatywnie odbijały się na Olsztynie oraz okolicach, powodując liczne straty. W kolejnych wiekach przez miasto przetaczały się także zarazy, powodujące wyludnienie.
W trakcie rozbiorów Olsztyn przynależał do Prus. Czasy napoleońskie przyniosły kolejne grabieże. XIX wiek to okres bardziej dynamicznego rozwoju, powstała linia kolejowa, nowoczesny szpital. Na przełomie XIX i XX wieku 35% mieszkańców miasta stanowili Polacy. Po pierwszej wojnie światowej zdecydowana większość mieszkańców pragnęła pozostawienia Olsztyna przy Niemczech. Po drugiej wojnie światowej pozostałych niemieckich mieszkańców wysiedlono, a na ich miejsce sprowadzono polskich osadników.

Zabytki

W Olsztynie odnaleźć można wiele zabytków związanych ze średniowieczną historią miasta. Należy do nich gotycki Zamek Kapituły Warmińskiej z XIV wieku; fragmenty murów miejskich oraz Brama Wysoka z XIV wieku; a także kontrkatedra pod wezwaniem świętego Jakuba również z XIV wieku. Warto zobaczyć również Stary Ratusz odbudowany w XVII wieku oraz cmentarz żydowski wraz z domem pogrzebowym.

Turystyka

Największym muzeum w Olsztynie jest obecnie Muzeum Warmii i Mazur, które znajduje się w Zamku Kapituły Warmińskiej. Jego zbiory to przede wszystkim dokumenty i inne przedmioty pochodzące z tych terenów. Można w nim zwiedzić także stałą wystawę kopernikowską, z unikalną astronomiczną tablicą doświadczalną, jaką stworzył sam Kopernik. Inne muzea to między innymi Dom Gazety Olsztyńskiej, Muzeum Przyrody oraz muzeum zoologiczne Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Dodatkową atrakcją w mieście jest około 10 galerii sztuki i 3 kina. Olsztyn to także siedziba Teatru Dramatycznego imienia Stefana Jaracza. W jego ramach w mieście uczestniczyć można w Olsztyńskich Spotkaniach Teatralnych oraz Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Demoludy”.

W mieście jest również Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. Feliksa Nowowiejskiego.
Ciekawymi atrakcjami jest Olsztyńskie Planetarium Astronomiczne oraz Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie, gdzie poza udziałem w pokazach astronomicznych, można również podziwiać panoramę miasta.

Turystyka w Olsztynie skupia się przede wszystkim na położeniu miasta wśród jezior oraz lasów. Latem na Łynie są organizowane spływy kajakowe. Ich celem jest rozlewisko łączące rzeki Łynę oraz Wadąg.