Olsztynek, małe miasto z ciekawą historią

Olsztynek to miasto zlokalizowane w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim. Jest to siedziba miejsko-wiejskiej gminy Olsztynek.

Olsztynek – Nazwa

W polskich źródłach już od XV w. znaleźć można zapiski na temat „Parvum Olstin” – „Mały Olsztyn” lub Olsztynek, pod jaką nazwą współcześnie funkcjonuje miasto. Niemiecka nazwa miasta brzmiała Hohenstein, natomiast pruska – Amellingi.

Położenie

Olsztynek znajduje się w odległości około 28 kilometrów na południe od Olsztyna, w zachodniej części Pojezierza Olsztyńskiego, na Warmii. Stacja Olsztynek jest przystankiem na linii kolejowej z Olsztyna do Działdowa. Autostrada S7 biegnąca z Gdańska przez Olsztynek do Warszawy, obecnie w budowie, jest częścią europejskiej trasy E77. Bezpośrednie połączenie z Olsztynem zapewni droga ekspresowa S51.
Przez miasto przechodzi linia kolejowa z Olsztyna do Działdowa.

Ludność

Według danych statystycznych na rok 2012, w mieście zamieszkiwało 7713 mieszkańców. Do roku 1998 miasto należało do województwa olsztyńskiego.

Historia

Kilkadziesiąt lat po podboju Prus, w 1351 roku wzniesiono zamek Hohenstein. Powstał on na polecenie komtura zakonu krzyżackiego w celu dalszej kolonizacji. W 1348 r. wzmiankowany jest kościół parafialny. Wielki mistrz Winrich von Kniprode nadał osadzie prawa miejskie w 1359 r. Olsztynek stał się wówczas siedzibą administracji lokalnej w państwie krzyżackim.

Podczas wojny polsko-litewsko-krzyżackiej w okolicach miasta miała miejsce bitwa pod Grunwaldem z 1410 r.
W trakcie następnych walk, Olsztynek został przejęty i spalony, aby nie dopuścić, by trafił w polskie ręce. Szybko go odbudowano, obywatele jednak musieli stawić czoła wysokim podatkom nałożonym przez rycerzy zakonnych. Olsztynek stał się członkiem Związku Pruskiego w 1440 r., sprzeciwiając się władzy państwa zakonnego, ale powrócił do Krzyżaków już w czasie wojny trzynastoletniej w 1455 r. W czasie wojny polsko-krzyżackiej (1519-21) miasto został zajęty przez wojska polskie pod wodzą hetmana Mikołaja Firleja, który potwierdził przywileje miasta.
W przeciwieństwie do sąsiednich ziem wokół Olsztyna leżących w księstwie biskupów warmińskich, Hohenstein pozostawał częścią państwa zakonnego aż do jego przekształcenia przez wielkiego mistrza Albrechta von Hohenzollerna w 1525 r. Wówczas miasto stało się częścią protestanckiego Księstwa Pruskiego, polskim lennem. Podczas drugiej wojny północnej zostało splądrowane przez szwedzkie wojska w 1656 r. Od 1618 r. ziemie te znajdowały się w unii personalnej z cesarską Brandenburgią jako Brandenburgia-Prusy. Hohenstein wraz z Prusami Książęcymi został włączony do Królestwa Pruskiego w 1701 r. W 1804 r. współczesny Olsztynek został zniszczony w wyniku pożaru, spaliło się 108 domów i ratusz. Po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku miasto leżało w granicach Cesarstwa Niemieckiego.

Na początku I wojny światowej w sierpniu 1914 r. wojska imperialnej armii rosyjskiej zajęły cały region, ale zostały pokonane przez siły niemieckie pod dowództwem generała Paula von Hindenburga i szefa sztabu Ericha Ludendorffa w bitwie pod Tannenbergiem. Bitwa faktycznie toczyła się od 27 do 29 sierpnia w Hohenstein i okolicach, gdzie w jej wyniku rozebrano 115 budynków, w tym ratusz.

Rekonstrukcja miasta rozpoczęła się w czasie I wojny światowej z pomocą finansową z Lipska i została w dużej mierze ukończona do 1920 r. Ratusz ukończono w roku 1922/23. Jako warunek traktatu wersalskiego, Liga Narodów przeprowadziła 11 lipca 1920 r. pruski plebiscyt, aby ustalić, czy mieszkańcy południowych rejonów prowincji pruskiej chcą pozostać w Niemczech lub dołączyć do II Rzeczpospolitej. Plebiscyt zaowocował 1780 głosami dla Niemiec i 20 dla Polski.
Na pamiątkę bitwy z 1914 r., w Olsztynku powstał pomnik bitwy pod Tannenbergiem. W 1934 roku spoczęły w nim szczątki Paula von Hindenburga. W czasie II wojny światowej część pomieszczeń została wykorzystana na potrzeby obozu jenieckiego. Pomnik został częściowo zburzony przez siły niemieckie wycofujące się przed radzieckim natarciem w 1945 r., po usunięciu trumny Hindenburga (i jego żony), i całkowicie zburzony przez polski rząd w 1949 r.

Po wojnie miasto zostało przekazane Rzeczypospolitej Polskiej. Przesiedlono stąd niemieckich mieszkańców, sprowadzając na ich miejsce Polaków.

Zabytki

W mieście znajduje bardzo atrakcyjny gotycki kościół z XIV wieku pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, a także pozostałości murów miejskich z basztami z XV wieku. Warto zobaczyć zamek krzyżacki. Lokalną atrakcją Olsztynka jest Muzeum Budownictwa Ludowego, w ramach którego funkcjonuje Park Etnograficzny, w którym zapoznać się można z przykładami architektury i życia codziennego dawnych mieszkańców Warmii.

Turystyka

Olsztynek jest miastem bardzo bogatym w trasy rowerowe o zróżnicowanej długości i trudności. W pobliżu miasta warto zobaczyć rezerwat Ostoja Bobrów na rzece Pasłęce, rezerwat Bagno Nadrowskie, rezerwat Dylewo. Ciekawy jest również szlak pieszy prowadzący z Grunwaldu do Olsztynka.