Zespół pałacowo-parkowy Juditten to dwór położony w dużym parku z licznymi przybudówkami dawniej w Judyty (niemiecki Juditten) w Prusach Wschodnich, na terenie gminy Sępopol (niemiecki Schippenbeil) w powiecie bartoszyckim w województwie warmińsko-mazurskim.
Dawne Gut Juditten znajduje się około 18 km na północny wschód od Bartoszyc i sześć kilometrów od granicy z obwodem kaliningradzkim. Znajduje się w pobliżu drogi wojewódzkiej 512 na odcinku Bartoszyce-Szczurkowo.
Historia zespołu pałacowo-parkowego w Judytach
Majątek Juditten pierwotnie należał do pochodzącej z Prus szlacheckiej rodziny von Lesgewang. W 1711 roku przeszedł na własność arystokratycznej rodziny von Kuenheim. Pierwsza budowla na miejscu dzisiejszego dworu, którą Maria Elisabeth von Kuenheim zbudowała w 1733 roku, została zniszczona w okresie napoleońskim i zastąpiona klasycystyczną budowlą. Dwór ten, położony nad małym jeziorem, był przebudowywany w latach 1862-1863 za Wilhelma von Kuenheim i jego żony Fanny von Kuenheim (z domu von der Groeben, z Groß Schwansfeld) w stylu neogotyckim i późnoklasycystycznym. Stary dom wciąż przypomina płaskorzeźba na południowej ścianie powozowni z inicjałami M. E. i rokiem 1733. Posiadłość służyła jako siedziba rodziny do drugiej wojny światowej. W 1928 w posiadłości urodził się Eberhard von Kuenheim.
Opis
Juditten była jedną z najstarszych stadnin w Prusach Wschodnich. Słynął z hodowli czystej krwi trakeńczyków. W pałacu wisiał portret z końca XVIII wieku przedstawiający Johanna Ernsta von Kunheima (1730-1818) do końca II wojny światowej. Obraz został pocięty i podziurawiony podczas przejęcia go przez Armię Czerwoną na początku 1945 roku. Obraz odrestaurowano w ostatnich latach. Prezentowany jest w zbiorach Muzeum Regionalnego w Kętrzynie.
Dwór przetrwał II wojnę światową i był następnie użytkowany przez agencje rządowe oraz stadninę trakeńską w Liskach (niem. Liesken). W 1998 roku kupiła go osoba prywatna wraz z parkiem i zabudowaniami gospodarczymi. Rezydencja jest w stosunkowo dobrym stanie, część budynków gospodarczych została wyburzona w 2014 roku z powodu zaniedbania.
Zespół dworski składał się z dworu i dużej liczby budynków rolniczych. Dwór stoi nad stawem w parku, do którego prowadzą dwa wejścia. Stary system ścieżek z różnymi gatunkami drzew i roślin oraz stara aleja dębowa są bardzo zarośnięte.
Dwupiętrowy dwór był zbudowany na prostokątnym planie w cegle. Wznosi się nad wysoką sklepioną piwnicą z dwoma tarasami i przykryty jest delikatnie spadzistym czterospadowym dachem.
Po lewej i prawej stronie schodów prowadzących do głównego wejścia znajdują się dwa lwy – rzeźby zakupione na Wystawie Światowej w Paryżu w 1889 roku. Te rzeźby, śpiącego lwa i budzącego się lwa, zostały odlane w Gliwicach w 1822 roku według projektu Christiana Daniela Raucha z Berlina. Powstało sześć lwów na jawie, z czego trzy pozostały w Polsce, w Starościńskich Skałach oraz w Muzeum Villa Caro w Gliwicach, pozostałe są w Niemczech. Śpiących lwów stworzył Christian Daniel Rauch w Berlinie we współpracy z Theodor Kalide 15 sztuk. Ze względu na ryzyko kradzieży lwy były tymczasowo przetrzymywane w stadninie w Liesken, a później przywrócone do pierwotnej lokalizacji.
Liczne portrety rodziny von Kuenheim z XVII, XVIII i XIX wieku trafiły do Muzeum Mazurskiego w Olsztynie, dzisiejszego Muzeum Warmii i Mazur.
Ochrona zabytków
Zespół pałacowy został wpisany do rejestru zabytków architektury województwa warmińsko-mazurskiego. Cały obiekt zarejestrowany jest pod numerem 774 od 8 lutego 1968 roku, park pod numerem 3612 od 11 września 1984 roku. Obecnie pałac znajduje się w rękach prywatnych.
