Puszcza Piska – największy kompleks leśny na Mazurach

Puszcza Piska to największy kompleks leśny na Mazurach, drugi pod względem wielkości w Europie, położony w sąsiedztwie Mazurskiego Parku Krajobrazowego oraz Równiny Mazurskiej. Puszcza Piska, znana wcześniej jako Puszcza Jańsborska, nosi nazwę od rzeki Pisy graniczącej z lasem wzdłuż jego wschodniego krańca.

Lokalizacja

Obejmuje gminy Mikołajki, Mrągowo, Piecki, Sorkwity, Biskupiec, Biała Piska, Orzysz, Pisz, Ruciane-Nida, Dźwierzuty, Rozogi, Szczytno, Świętajno, Kolno, Turośl i Łyse. Tym samym leży na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, podlaskiego i mazowieckiego.

Historia

Do 1945 r. był to największy las w Rzeszy Niemieckiej. Obecnie uznawany jest za największy obszar leśny w Polsce. Kompleks został powiązany z miastem Johannisburg, dziś Pisz. W czasach zakonu krzyżackiego las nie został wycięty, a więc uformowano z niego w jednej linii z jeziorami mazurskimi naturalną barierą oddzielającą Polskę i Litwę. Tekst piosenki z Prus Wschodnich („Kraina Ciemnych Lasów”) dotyczy właśnie tego obszaru.
Do największej klęski w historii lasów w Polsce doszło 4 lipca 2002 roku. Wówczas w trójkącie utworzonym z miast Orzysz, Pisz oraz Ełk przeszedł huragan. Spowodował on zniszczenia w niespotykanej dotychczas skali. W Nadleśnictwie Pisz doszło do uszkodzeń powierzchni około 12 tysięcy hektarów. Ogółem ucierpiało 16 tysięcy hektarów puszczy. Dotyczyły one więc aż 35% całego kompleksu leśnego, zwłaszcza w regionie Wilcze Bagno i Dłutowo. Odbudowa puszczy do pierwotnego stanu ma potrwać nawet 60 lat. Podjęto decyzję, że kompleks ma się regenerować samodzielnie, bez ingerencji człowieka i dlatego obecnie także obejrzeć można skutki żywiołu.

Przyroda

Puszcza Piska to unikalne połączenie drzew iglastych, jezior i rzek. Cały obszar leśny to około 100 000 hektarów.
W jego granicach znajduje się wiele jezior, wyznaczonych jako rezerwaty przyrody. Wśród nich: Bełdany, Nidzkie, Jegocin, rezerwat przyrody Warnołty, Mokre i największe jezioro w Polsce – Śniardwy. Przez lasy przepływają dwie główne rzeki: Krutynia i Pisa, a także wiele mniejszych dopływów i strumieni.
Południowa część lasu rośnie na piaskach i bagnach nizinnych. Gleba jest osuszana przez dopływy Narwi, w tym Pisę i Szkwę, a także wiele jezior. Północna część kompleksu graniczy z Pojezierzem Mazurskim znanym jako Kraina Wielkich Jezior. Puszcza Piska składa się z gajów sosnowych i świerkowych z mieszanką brzozy, osiki, klonu, olchy i dębu rosnących na glebie piaszczystej, głównie na południowym krańcu lasu. Najbardziej znanym wśród miejscowych drzew jest „sosna mazurska” pokrywająca wschodnie krawędzie jeziora Mokre. Osiąga wysokość 40 metrów i wiek 200 lat.
W runie leśnym na terenie kompleksu występują rośliny chronione, w tym lilia złotogłów, wielosił błękitny, rosiczka okrągłolistna i 10 gatunków z rodziny storczykowatych.

Zwierzęta

Puszcza Piska to ostoja ptaków na skalę europejską, obejmująca jedenaście rezerwatów przyrody na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego utworzonego w 1977 roku. Łączna powierzchnia wynosi 53 600 hektarów. Najcenniejszy rezerwat znajduje się nad jeziorem Łuknajno w pobliżu miasta Mikołajki. Właśnie ten obszar wyznaczony został przez UNESCO jako rezerwat biosfery. Jest domem łabędzia niemego, pochodzącego z umiarkowanych regionów Europy i zachodniej Azji, w czasie pierzenia się przybywającego tu w liczbie dochodzącej do 2000 ptaków. W puszczy żyje wiele gatunków dzikich zwierząt, wśród nich: jelenie, łosie, dziki, zające, lisy i niedawno ponownie wprowadzony ryś. Na terenach podmokłych, najbardziej nasyconych wodą, można znaleźć żeremia bobrowe. Symbolem parku jest bocian biały z gniazdami rozrzuconymi po wielu lokalnych wioskach.

Atrakcje

Tereny Puszczy Piskiej są szczególnie cenione jako obszar do aktywnego wypoczynku. Sąsiedztwo jezior sprawia, że to miejsce jest wybierane przez wędkarzy i żeglarzy. Leśne dukty są zamienianie w trasy rowerowe. Niewątpliwą atrakcją jest spływ rzeką Krutynią, który może mieć wiele stopni trudności, a wybrać się na niego mogą nawet rodzice z dziećmi. W miejscowości Kadzidłowo znajduje się Park Dzikich Zwierząt, w którym w dogodnych warunkach można podglądać życie leśnej zwierzyny.
Sowiróg to nieistniejąca obecnie miejscowość, która zniknęła z mapy wraz z wyjazdem ostatnich Mazurów do Niemiec w 1948 roku. Obecnie pozostały tylko ślady dawnych zabudowań, a także pozostałości cmentarza. Od kilku lat trwa rewitalizacja tego terenu, w tym odnowa cmentarza ewangelickiego. Znajduje się tu również tablica informacyjna o historii wsi. Dojechać tu można leśnymi drogami przez miejscowości Wiartel i Jaśkowo.
Leśniczówka Pranie to piękny budynek na brzegu Jeziora Nidzkiego, który ukochał sobie poeta Konstanty Ildefons Gałczyński. Przedwojenny budynek można zwiedzać wraz z przylegającymi do niego atrakcjami. Organizowane są tu między innymi wieczorki poetyckie. Od leśniczówki prowadzi niezbyt długa ścieżka dydaktyczna. Najlepszą bazą wypadową do zwiedzania Puszczy Piskiej jest Ruciane-Nida.

Ciekawostki

Ponad 2 kilometry od wsi Pogobie Średnie, na samym skraju lasu, znajduje się interesujący obelisk pochodzący z 1927 roku. Jest on pamiątką po krwawych wydarzeniach, do których doszło w tym miejscu w 1919 roku. 7 czerwca został tu zamordowany strażnik leśny Gunter Borse. Zbrodni tej dokonali bracia Kratz pochodzący z Pogobia Średniego. Jako przyczynę zbrodni można przyjąć nienawiść na tle narodowościowym i statusu społecznego. W tamtych czasach pogranicze polsko-pruskie było bardzo biedne. Na porządku dziennym były kradzieże, przemyt i kłusownictwo. Być może obowiązkowy i sumienny strażnik leśny uznany został za zagrożenie dla tych procederów. Obelisk zobaczyć można, podążając drogą szutrową w stronę Mostu Jana w Dziadowie. Po 1,8 kilometra widać znaki wskazujące na obelisk, natomiast do samego celu jest jeszcze 600 metrów.
Z Puszczą Piską związana jest także ciekawa legenda. Niedaleko wsi Rosocha znajdować się ma Diabelski Kamień.