Szczytno znane z „Krzyżaków”

Szczytno to siedziba powiatu szczycieńskiego, miasto leżące w województwie warmińsko-mazurskim. Historycznie wchodzi w skład południowej części Mazur, zlokalizowane jest 47 kilometrów od Olsztyna.

Szczytno – Nazwa

Pierwotna nazwa Szczytna brzmiała Ortelsburg i nadano ją na cześć Ortolfa z Trewiru, komtura elbląskiego. Jednocześnie funkcjonowała słowiańska nazwa Szczytno, pochodząca od nazw jezior Scient Minor i Scient Maior. Niektórzy badacze twierdzą, że nazwa miasta pochodzić może od słowa szczyty, którym niegdyś określano metalowe elementy tarcz. Mieszkańcy osady wyrabiali również te elementy uzbrojenia.

Położenie

Szczytno położone jest na granicy dwóch pojezierzy: Olsztyńskiego oraz Mrągowskiego. Z tego powodu bywa ono nazywane bramą na Mazury. Miasto leży nad rzeką Sawicą. Przez Szczytno przepływa Kanał Domowy, łączący Jezioro Domowe Małe oraz rzekę Sawicę. Pod miastem kanał płynie głównie pod ziemią, poza jego terenem – na powierzchni ziemi.

Przez Szczytno przebiega droga krajowa numer 57 Bartoszyce – Pułtusk, 58 Olsztynek – Szczuczyn i 53 Olsztyn – Ostrołęka oraz wojewódzka numer 600 do Mrągowa. W mieście jest również stacja kolejowa. Obecnie utrzymywane jest jedynie regularne połączenie do Olsztyna i Ełku przez Pisz. W mieście jest również dworzec autobusowy.
W Szymanach 7 kilometrów od Szczytna istnieje jedyny w tej części Polski Międzynarodowy Port Lotniczy „Olsztyn Mazury”. Obecnie loty odbywają się tutaj sporadycznie z uwagi na problemy finansowe. W 2016 roku oddano do użytku nowy terminal.

Ludność

Obecnie ludność Szczytna wynosi około 25 tysięcy osób.
Szczytno w latach 1975-1998 administracyjnie podlegało pod województwo olsztyńskie.
Szczytno współpracuje z polskim miastem Żywiec, litewskim miastem Soleczniki oraz niemieckim Herten.

Historia

Miasto rozwinęło się w 1360 roku z osiedla pełniącego funkcję przedzamcza. Zamek krzyżacki został tutaj wybudowany w połowie XIV wieku, na miejsce wcześniejszej strażnicy drewnianej. Kolonizowali je przede wszystkim mieszkańcy Mazowsza. W 1370 roku Kiejstut dokonał aktu spalenia drewnianego zamku krzyżaków i na to miejsce wzniósł kamienną warownię, przejściowo zajmowaną również przez wojska polskie. Od 1525 roku miasto należało do lennego księstwa Prus. W kolejnych latach jedynie kilku mieszczan znało język polski. Pełne prawa miejskie Szczytno zyskało w roku 1723 dzięki nadaniu Fryderyka Wilhelma I.

W 1890 powiat szczycieński zamieszkiwało blisko 80% Polaków. W trakcie rozwoju miasta przyłączono do niego dawne osiedla o charakterze wiejskim. W czasie pierwszej wojny światowej miasto zostało poważnie zniszczone. W trakcie dwudziestolecia międzywojennego dokonano wielu odbudowań oraz modernizacji. W wyniku działań w czasie drugiej wojny światowej zniszczeniu uległo 45% zabudowań. Po wojnie miasto przyłączono do nowych granic Polski.

Zabytki

W Szczytnie zobaczyć można:

• Ratusz Miejski, w którego wnętrzu obecnie mieści się Muzeum Mazurskie;
• Ruiny zamku krzyżackiego z 1370 roku. Rozebrano go w roku 1896. Pozostałe fragmenty zrekonstruowano jeszcze przed wojną;
• Średniowieczną pompę ssącą;
• Chatę mazurską z XIX wieku;
• Kościół ewangelicko-augsburski z 1718 roku;
• Cmentarz żydowski z 1815 roku, który jest najlepiej zachowanym obiektem tego typu na Warmii i Mazurach;
• Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z końca XIX wieku, wybudowany w stylu neogotyckim.

Turystyka

Bezpośrednio w Szczytnie położone są dwa jeziora: Domowo Małe o powierzchni 11 hektarów oraz Domowo Duże o powierzchni 51 hektarów. Jezioro Domowo Małe otacza park, a na jego środku znajduje się fontanna będąca jedną z atrakcji miasta. Na wschodnim wybrzeżu jeziora Domowo Duże znajduje się piaszczysta plaża miejska wraz z infrastrukturą. Dookoła jeziora przebiega ścieżka pieszo-rowerowa.

W Szczytnie jest pochowany Krzysztof Klenczon. Na cześć muzyka odbywają się tutaj co roku Dni i Noce Szczytna. Nowym pomysłem władz miejskich są szczycieńskie Pofajdoki, czyli niewielkie skrzaty zainstalowane w różnych miejscach w mieście.
W pobliżu Szczytna znajduje się także wiele atrakcji, na przykład Muzeum Rolnicze we wsi Olszyny, czy rezerwat jałowców w Lipowcu. Przez miasto przebiega Szlak Mazursko-Kurpiowski, czyli pieszy szlak wycieczkowy biegnący od Szczytna, przez Rudkę, Małdaniec, Lipowiec do Klonu. Przebiega on pograniczem polsko-wschodniopruskim. Na trasie spotyka się ciekawe pomniki przyrody oraz zabytki kultury materialnej.